Dołącz do czytelników
Brak wyników

Temat numeru

14 września 2017

NR 1 (Maj 2014)

Jąkanie a giełkot
Czym jest mowa bezładna?

0 451

Giełkot to drugie, obok jąkania, patologiczne zaburzenie płynności mówienia. Mowa bezładna to inaczej: giełkot,trzepotanie mowy, dawniej tachyfemia (ang. cluttering, niem. Poltern, fr. breduillement, ros. , łąc. tumultus sermonis). Podobnie jak jąkanie, giełkot jest zaburzeniem płynności mówienia, ale obydwa te zjawiska różnią się charakterem. Podczas stawiania diagnozy należy precyzyjnie oddzielić mowę bezładną od jąkania, ponieważ obydwa zaburzenia mowy wymagają innych oddziaływań terapeutycznych.

Giełkot jest zaburzeniem mowy charakteryzującym się jego nieświadomością, małym zakresem uwagi, zakłóceniem percepcji, artykułowania i formułowania wypowiedzi. Równocześnie giełkot jest zaburzeniem procesów myślowych programujących mowę, wynikającym z dziedzicznych predyspozycji. Mowa bezładna oddziałuje na wszystkie sfery związane z komunikacją, czyli na:

  • pisanie,
  • czytanie,
  • poczucie rytmu,
  • akcentowanie logiczne czy wyrazowe.

Wpływa też na zwykłe zachowanie niezwiązane z werbalnym komunikowaniem się (Weiss D. A., 1964).


Cechy giełkotu

Giełkot według definicji American Speech-Language-Hearing Association (St. Louis, K.O., 1996) jest zaburzeniem płynności charakteryzującym się szybkim i/lub nierównym tempem mówienia, nadmiernymi przerwami w akcie mowy i często innymi zaburzeniami tak mowy (language), jak i błędami fonetycznymi oraz deficytami uwagi. Aby rozpoznać giełkot, jednostka musi prezentować wszystkie poniżej wymienione cechy:

  • dźwięki nie są płynne i nie bardzo wiadomo, co dana osoba chce powiedzieć i jak chce to powiedzieć,
  • występuje nadmierna ilość „normalnych niepłynności”, takich jak przerywanie czy rewizje (poprawianie się),
  • nie występują lub występują bardzo rzadko widoczne symptomy walki o kontynuowanie mówienia, np. próby przerwania bloku, bo tych bloków po prostu nie ma,
  • nie występują lub występują bardzo rzadko zachowania pomocnicze (drugoplanowe objawy jąkania, takie jak: tiki czy współruchy).

Jednostka z giełkotem dodatkowo prezentuje jeden z poniższych objawów:

  • zbyt szybkie mówienie jest czymś charakteryzującym tę osobę,
  • mowa jest niedbała,
  • występujące pauzy są zbyt krótkie, zbyt długie lub występują w nieodpowiednich miejscach.

Ta „potoczystość” mowy i dewiacje jej tempa są istotą symptomatyki trzepotania mowy. Kliniczny obraz jest jeszcze bardziej wzmocniony, jeśli pojawia się:

  • nieład i dezorganizacja języka lub zdolności konwersacyjnych,
  • ograniczona świadomość podmiotu dotycząca jego niepłynności i nadmiernego tempa mówienia,
  • tymczasowe „polepszenie” mowy, gdy podmiot jest do tego zmuszany poleceniami: „mów wolniej”, „uważaj” lub nagrywany na kasetę audio lub wideo,
  • zła wymowa, niewymawianie czy pomijanie nieakcentowanych sylab w dłuższych słowach,
  • mówienie niezrozumiałe czy trudno zrozumiałe dla odbiorcy,
  • przypadki jąkania lub giełkotu w rodzinie,
  • społeczne lub zawodowe problemy będące skutkiem giełkotu,
  • zdolności językowe znacznie niższe od ogólnych uzdolnień (inteligencji),
  • pochylone ręczne pismo,
  • nadaktywność, ograniczony czas skupienia uwagi,
  • problemy z percepcją słuchową.

Podczas stawiania diagnozy należy precyzyjnie oddzielić mowę bezładną od jąkania, ponieważ obydwa zaburzenia mowy wymagają innych oddziaływań terapeutycznych. Obydwa problemy różnią się zarówno symptomami, jak i cechami osobowości jednostek je posiadających.

Nie ustalono dotychczas przyczyn giełkotu. Uważa się, że przyczyny mogą być różne, somatyczne, psychiczne lub nawykowe. Weiss D. A. (1964) wprowadził pojęcie Centralnego Zaburzenia Mowy. W skład tego zaburzenia wchodzą różne zaburzenia mowy: opóźniony rozwój mowy, dyslalia, giełkot, jąkanie, trudności w czytaniu i pisaniu czy zakłócenia rytmu i muzykalności. Ich wspólną przyczyną jest dziedziczenie niepełnowartościowego układu nerwowego. Arnold B.E. (1970) uważa, że dziecko dziedziczy skłonności do giełkotu, ale także do niskich zdolności językowych, jak również charakteryzują go inne zaburzenia: niemuzykalność, zaburzenia orientacji przestrzennej i lateralizacji czy dyspraksji. Pewien wpływ mogą mieć także uwarunkowania środowiskowe.
Wielu badaczy jest zdania, że mowa bezładna jest spowodowana fizjologiczno-mózgowymi i anatomiczno-mózgowymi minimalnymi uszkodzeniami oun pochodzenia prenatalnego (Becker K.P., Sovák M., 1975).

Podstawowe rozróżnienie

Podczas stawiania diagnozy należy precyzyjnie oddzielić mowę bezładną od jąkania, ponieważ obydwa zaburzenia mowy wymagają innych oddziaływań terapeutycznych. Obydwa problemy różnią się zarówno symptomami, jak i cechami osobowości jednostek je posiadających.

...
RÓŻNICE SYMPTOMÓW I CECH OSOBOWOŚCI MIĘDZY JĄKAJĄCYMI SIĘ A GIEŁKOTEM
JĄKANIE GIEŁKOT

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Forum Logopedy"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy